Giữ gìn sự thật lịch sử - trách nhiệm của người cầm bút
Lịch sử là ký ức, là cội nguồn và là điểm tựa tinh thần vững chắc của một dân tộc. Mỗi trang sử không đơn thuần là những dòng chữ ghi lại sự kiện đã qua, mà được viết nên bằng biết bao máu xương, trí tuệ cùng sự hy sinh anh dũng của nhiều thế hệ tiền nhân. Chính từ dòng chảy lịch sử hào hùng ấy, bản sắc văn hóa dân tộc được định hình, lòng yêu nước, ý chí độc lập, tự cường được hun đúc và trở thành nền tảng tinh thần quyết định sự phát triển bền vững của đất nước. Do đó, bảo vệ sự thật lịch sử là nghĩa vụ thiêng liêng của toàn xã hội, trong đó đội ngũ văn nghệ sĩ - những người trực tiếp sáng tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa đến công chúng - giữ một vai trò đặc biệt quan trọng.
Trong thời đại Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự bùng nổ của không gian mạng, các tác phẩm văn học, nghệ thuật có khả năng lan tỏa mạnh mẽ, tác động sâu sắc và nhanh chóng đến nhận thức của số đông. Điều này mang lại cơ hội lớn cho hoạt động sáng tạo, nhưng cũng đặt ra yêu cầu khắt khe về đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và bản lĩnh chính trị của người cầm bút. Một tác phẩm văn học nghệ thuật chân chính sẽ bồi đắp lòng yêu nước, củng cố niềm tin và khơi dậy khát vọng cống hiến; ngược lại, nếu nhân danh nghệ thuật để bóp méo lịch sử, xuyên tạc hình tượng lãnh tụ thì sẽ gây ra những hệ lụy tiêu cực khôn lường cho nhận thức xã hội và lợi ích quốc gia.
Không thể nhân danh sáng tạo để làm sai lệch lịch sử
Sáng tạo là linh hồn của văn học nghệ thuật, là điều kiện tiên quyết để tạo nên những tác phẩm lớn trường tồn cùng thời gian. Tuy nhiên, quyền tự do sáng tạo nghệ thuật chưa bao giờ đồng nghĩa với quyền phủ nhận sự thật khách quan hay thay đổi bản chất của lịch sử.
Lịch sử dân tộc là kết quả của quá trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc, được kiểm chứng qua hệ thống tư liệu, nhân chứng vững chắc và được toàn thể nhân dân thừa nhận. Đặc biệt, những sự kiện trọng đại như các cuộc đấu tranh giành độc lập, bảo vệ Tổ quốc hay hình tượng các lãnh tụ cách mạng là những giá trị cốt lõi vô giá. Bất kỳ sự hư cấu, thêu dệt nào làm đảo lộn đúng – sai, cào bằng chính nghĩa – phi nghĩa hoặc hạ thấp vai trò của các nhân vật lịch sử đều đã vượt ra ngoài ranh giới của sáng tạo nghệ thuật chân chính.
Đáng lo ngại, hiện nay xuất hiện xu hướng núp bóng các khái niệm như "đọc lại lịch sử", "góc nhìn khác", "giải thiêng", hay "khai phóng tư duy" để gieo rắc tâm lý hoài nghi trong công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Thủ pháp của xu hướng này thường rất tinh vi: không phủ nhận trực diện mà cài cắm những chi tiết hư cấu vô căn cứ, nhấn mạnh phiến diện các khía cạnh tiêu cực nhằm tạo ra cảm giác lịch sử chỉ là những giai thoại có thể tùy tiện nhào nặn.
Trong môi trường truyền thông số, các quan điểm sai lệch này không còn xuất hiện thô sơ mà được lồng ghép mềm mại trong các bộ phim, tiểu thuyết, bài viết giải trí, khiến người đọc dễ dàng tiếp cận và bị tiêm nhiễm nhận thức lệch lạc một cách vô thức. Nguy hại hơn, các thế lực thù địch luôn chực chờ khai thác, cắt ghép nội dung từ các tác phẩm gây tranh cãi này để làm "nguồn tư liệu" nhằm xuyên tạc đường lối, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, hạ thấp hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh và các bậc tiền bối cách mạng.
Thực chất, đây là một mũi nhọn nguy hiểm trong chiến lược "diễn biến hòa bình" trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa. Mục tiêu sâu xa của chúng là xóa nhòa ký ức lịch sử, cào bằng ranh giới giữa người giải phóng và kẻ xâm lược, từ đó làm suy giảm lòng tự hào dân tộc, xói mòn niềm tin chính trị và phá vỡ nền tảng tinh thần của chế độ. Vì vậy, việc yêu cầu tôn trọng sự thật lịch sử không phải là hạn chế quyền sáng tạo, mà là khẳng định mọi sáng tạo phải đặt trên nền tảng của sự trung thực, lương tri và trách nhiệm công dân.
Tự do sáng tạo không đồng nghĩa với quyền "viết lại" lịch sử
Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn nhất quán quan điểm tôn trọng và khuyến khích tự do sáng tạo, tạo điều kiện tốt nhất để văn nghệ sĩ phát huy tài năng, tìm tòi phương thức biểu đạt mới nhằm phản ánh sinh động hiện thực đất nước. Tuy nhiên, tự do phải luôn đi đôi với trách nhiệm trước cộng đồng, pháp luật và lợi ích tối cao của quốc gia, dân tộc.
Lịch sử nước nhà không phải là một tập hợp những câu chuyện truyền miệng để bất kỳ ai cũng có thể diễn giải theo cảm xúc cá nhân ích kỷ. Hư cấu nghệ thuật chỉ có giá trị khi nó làm phong phú thêm cách kể, làm nổi bật tính nhân văn và chiều sâu của lịch sử, chứ không thể dùng để thay đổi bản chất cốt lõi của lịch sử.
Những năm gần đây, xu hướng sản xuất và lan truyền các sản phẩm văn hóa mang danh nghĩa "phản biện", "góc nhìn mới" nhưng lại sử dụng ngôn ngữ thiếu chuẩn mực, cường điệu hóa mặt tiêu cực của các nhân vật lịch sử đang có chiều hướng gia tăng. Điều này kích thích sự tò mò nhất thời của dư luận để trục lợi hoặc thu hút sự chú ý, nhưng lại để lại hậu quả lâu dài cho nhận thức của thế hệ trẻ. Khi nền tảng tư tưởng bị lung lay bởi những thông tin ngụy tạo, sức đề kháng văn hóa của xã hội sẽ suy giảm nghiêm trọng.
Quan điểm chỉ đạo của Đảng về vấn đề này rất rõ ràng và xuyên suốt. Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định văn học, nghệ thuật phải hướng tới các giá trị chân - thiện - mỹ, bồi dưỡng tâm hồn, lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm xã hội của con người Việt Nam. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ văn nghệ sĩ có bản lĩnh chính trị vững vàng, có khát vọng cống hiến mãnh liệt vì sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Hành lang lý luận và pháp lý này không hề trói buộc ngòi bút của người nghệ sĩ, mà hướng hoạt động sáng tạo phát triển đúng hướng, hài hòa giữa tự do cá nhân và nghĩa vụ quốc gia. Một nền văn học vĩ đại không bao giờ được xây dựng từ sự phủ nhận cội nguồn, mà phải biết kế thừa, trân trọng quá khứ để khơi dậy sức mạnh tương lai. Do đó, đối với đề tài lịch sử, người cầm bút cần một thái độ nghiêm túc, cẩn trọng, coi lịch sử là cái nôi nuôi dưỡng cảm hứng chứ không phải chất liệu để tùy tiện nhào nặn theo mục đích cá nhân.
Sứ mệnh bảo vệ ký ức dân tộc và bồi đắp nền tảng tinh thần xã hội
Người cầm bút không đơn thuần là người tạo ra các sản phẩm giải trí hay thẩm mỹ, mà là chủ thể quan trọng tham gia kiến tạo ý thức xã hội, hình thành bản lĩnh văn hóa của cộng đồng.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: "Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy." Lời dạy của Người là kim chỉ nam về trách nhiệm xã hội của văn nghệ sĩ. Lịch sử văn học cách mạng Việt Nam đã chứng minh, trong các cuộc kháng chiến trường kỳ, biết bao nhà văn, nhà thơ đã vừa cầm súng vừa cầm bút, lấy hiện thực chiến đấu làm nguồn cảm hứng, tạo nên những tác phẩm bất hủ, trở thành vũ khí tinh thần cổ vũ cả dân tộc ra trận.
Trong thời bình, sứ mệnh của người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa không hề giảm đi mà chuyển sang một giai đoạn mới: bồi đắp niềm tin, nuôi dưỡng khát vọng xây dựng một Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc. Tinh thần này được cụ thể hóa trong Nghị quyết số 33-NQ/TW và tiếp tục được khẳng định tại Đại hội XIV của Đảng: phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, coi văn hóa là nền tảng tinh thần, là mục tiêu và động lực nội sinh của sự phát triển.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, sự giao thoa văn hóa là tất yếu. Chúng ta tiếp thu tinh hoa nhân loại nhưng quyết không "hòa tan", đổi mới nghệ thuật nhưng không được phép làm phai nhạt truyền thống cách mạng. Sức ảnh hưởng của người sáng tạo trong kỷ nguyên số là vô cùng lớn; một tác phẩm tốt có thể khơi dậy năng lượng tích cực của hàng triệu người, nhưng một thông điệp lịch sử sai lệch có thể gieo mầm hoài nghi cho cả một thế hệ.
Công chúng và lịch sử không đòi hỏi những tác phẩm gây ồn ào bằng sự cực đoan, phủ định quá khứ, mà kỳ vọng vào những sáng tác có chiều sâu tư tưởng, phản ánh trung thực hiện thực đất nước và tôn vinh những giá trị cốt lõi của dân tộc. Đó mới là thước đo cao nhất cho giá trị bền vững của tác phẩm và trách nhiệm của người cầm bút trước Nhân dân.
Giữ gìn sự thật lịch sử là bảo vệ tương lai của dân tộc
Lịch sử là điểm tựa tinh thần vững chãi để một dân tộc định vị bản sắc và hướng tới tương lai. Đối với Việt Nam, mỗi trang sử, mỗi hình tượng lãnh tụ, đặc biệt là Chủ tịch Hồ Chí Minh, đều là những giá trị thiêng liêng, kết tinh từ sự lựa chọn của lịch sử và sự tôn vinh của Nhân dân. Tôn trọng và bảo vệ sự thật lịch sử là đạo đức nghề nghiệp, là trách nhiệm chính trị và nghĩa vụ công dân không thể thoái thác của người cầm bút.
Trước những phương thức xuyên tạc tinh vi trên không gian mạng hiện nay, bảo vệ lịch sử trở thành nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mọi sự đổi mới trong tư duy nghệ thuật chỉ thực sự có giá trị khi nó được soi sáng bởi lương tri và sự thật. Một dân tộc biết trân trọng quá khứ sẽ có đủ bản lĩnh để hội nhập mà không đánh mất chính mình. Giữ gìn sự thật lịch sử chính là bảo vệ nền tảng tinh thần của hiện tại và định hình một tương lai vững bền cho toàn thể dân tộc Việt Nam./.
Bình luận bài viết
Chưa có bình luận nào.